విజయనగర సామ్రాజ్యంలో శ్రీకృష్ణదేవరాయల కొలువులో తెనాలి రామకృష్ణుడికి ఎంత పేరుందో మనందరికీ తెలుసు కదా! ఆయన కేవలం రాజుగారి సమస్యలనే కాదు, తన సొంత కష్టాలను కూడా తనదైన శైలిలో చిటికెలో పరిష్కరించుకునేవాడు. రామకృష్ణుడికి ఒక అందమైన ఇల్లు, ఆ ఇంటి వెనకాల ఒక పెద్ద తోట ఉండేది. ఆ తోటలో రకరకాల పూల మొక్కలు, పండ్ల చెట్లు ఉండేవి. ఉదయం, సాయంత్రం ఆ చెట్లను చూసుకుంటూ రామకృష్ణుడు ఎంతో మురిసిపోయేవాడు.
ఒకసారి భయంకరమైన వేసవికాలం వచ్చింది. ఎండలు మండిపోతున్నాయి. నగరంలో నీటికి చాలా కొరత ఏర్పడింది. ఎక్కడా చుక్క నీరు దొరకడం కష్టమైపోయింది. రామకృష్ణుడి ఇంటి పెరటిలో ఉన్న బావిలో నీళ్లు కూడా బాగా అడుగంటిపోయాయి. ఎక్కడో అడుగున కొద్దిగా నీళ్లు ఉండేవి. ఆ ఎండలకి తోటలోని మొక్కలన్నీ వాడిపోవడం మొదలుపెట్టాయి. రోజూ అంత లోతైన బావిలోంచి నీళ్లు తోడి చెట్లకు పోయడం రామకృష్ణుడికి, ఆయన భార్యకు తలకు మించిన భారం అయిపోయింది. “అయ్యో, ఇంత కష్టపడి పెంచుకున్న మొక్కలు ఇలా ఎండిపోతున్నాయే!” అని ఆయన లోలోపల చాలా బాధపడేవాడు.
సరిగ్గా అదే సమయంలో, విజయనగరంలో కొంతమంది కొత్త దొంగలు తయారయ్యారు. వాళ్ల కన్ను రామకృష్ణుడి ఇంటి మీద పడింది. “రామకృష్ణుడు రాజుగారికి అత్యంత ఇష్టుడు కాబట్టి, ఆయన ఇంట్లో కచ్చితంగా బోలెడంత బంగారం, వెండి ఉండి ఉంటాయి. ఈరోజు రాత్రి ఎలాగైనా వాళ్ల ఇంట్లో దొంగతనం చేయాలి” అని పథకం వేసుకున్నారు. అనుకున్నదే తడవుగా, చీకటి పడగానే నలుగురు దొంగలు రామకృష్ణుడి ఇంటి ప్రహరీ గోడ దూకారు. మెల్లగా పెరట్లోకి వచ్చి ఒక పెద్ద పొద చాటున నక్కి కూర్చున్నారు. అర్ధరాత్రి అందరూ గాఢ నిద్రలోకి వెళ్లాక ఇంట్లోకి దూరుదాం అనేది వాళ్ల ఆలోచన.
ఆ రోజు రాత్రి భోజనం చేశాక, రామకృష్ణుడు తన భార్యతో కలిసి పెరట్లోకి వచ్చాడు. వెన్నెల్లో కాసేపు నడుద్దామని అలా అటూ ఇటూ తిరుగుతుండగా, పొదల్లో ఏదో చిన్న అలికిడి అయింది. ఆకుల్లోంచి దొంగల తలలు కొద్దిగా కనిపించాయి. రామకృష్ణుడికి విషయం ఇట్టే అర్థమైపోయింది. ఎవరో దొంగలు తమ ఇల్లు దోచుకోవడానికి వచ్చారని గ్రహించాడు. కానీ ఆయన ఏమాత్రం భయపడలేదు. ఎవరైనా మామూలు వాళ్ళైతే భయంతో కేకలు వేస్తారు, లేదా పరుగున వెళ్లి సైనికులను పిలుస్తారు. కానీ ఆయన తెనాలి రామకృష్ణుడు కదా! అప్పటికప్పుడు ఆయన బుర్రలో ఒక అద్భుతమైన ఉపాయం మెరిసింది. ఒకే దెబ్బకు రెండు పిట్టలు అన్నమాట!
వెంటనే తన భార్య దగ్గరికి వెళ్లి, దొంగలకు స్పష్టంగా వినిపించేలా గట్టిగా ఇలా అన్నాడు. “ఏమేవ్! విన్నావా? మన నగరంలో ఈమధ్య దొంగల బెడద చాలా ఎక్కువైపోయిందట. రాజుగారు కూడా అందరినీ జాగ్రత్తగా ఉండమని ఈరోజే దండోరా వేయించారు. మన ఇంట్లో ఉన్న బంగారు నగలు, వజ్రాలు, వెండి వస్తువులు అన్నీ ఇలా ఇంట్లో ఉంచితే ఏమాత్రం క్షేమం కాదు. ఏ దొంగ వెధవలో వస్తే మన కష్టం అంతా గంగపాలు అవుతుంది.”
భార్య కంగారుగా, “అయ్యో! అయితే ఇప్పుడెలా అండీ? ఆ నగలన్నీ ఎక్కడ దాద్దాం? నాకు చాలా భయంగా ఉంది” అని అడిగింది. అప్పుడు రామకృష్ణుడు, “అస్సలు భయపడకు, నా దగ్గర ఒక మంచి దారి ఉంది. మన ఇంట్లో ఉన్న పాత ఇనుప పెట్టెను తీసుకురా. ఆ నగలన్నీ ఆ పెట్టెలో పెట్టి, దానికి పెద్ద తాళం వేసి… మన పెరట్లో ఉన్న బావిలో పడేద్దాం. బావి చాలా లోతుగా ఉంటుంది కాబట్టి, ఆ పెట్టె ఎవరికీ దొరకదు. పైగా నీళ్లలో ఉంటే ఎవరికీ అనుమానం రాదు. దొంగల భయం తగ్గాక రెండు మూడు నెలల తర్వాత తీరికగా మళ్లీ పైకి తీసుకుందాం” అన్నాడు.
పొదల్లో నక్కిన దొంగలకు ఈ మాటలు చాలా స్పష్టంగా వినిపించాయి. వాళ్ల ఆనందానికి అవధులు లేవు. “అబ్బా! ఇదెక్కడి అదృష్టం రా బాబు. మనం ఇల్లంతా వెతికే పని లేకుండా, ప్రాణాలకు తెగించి బీరువాలు పగలగొట్టే శ్రమ లేకుండా వాళ్లే ఆ నగల పెట్టెను తీసుకొచ్చి బావిలో పడేస్తున్నారు. వాళ్లు పడుకోగానే ఆ పెట్టెను పైకి లాగేసి రాత్రికి రాత్రే పారిపోదాం” అని ఒకరి ముఖాలు ఒకరు చూసుకుంటూ ముసిముసి నవ్వుకున్నారు.
రామకృష్ణుడు, అతని భార్య ఇంట్లోకి వెళ్లారు. ఇంట్లో ఉన్న ఒక పాత ఇనుప పెట్టెను తీసుకుని, అందులో పనికిరాని రాళ్లు, ఇటుక ముక్కలు, పాత ఇనుప సామాన్లు వేసి నింపారు. దానికి ఒక పెద్ద గొలుసు కట్టి తాళం వేశారు. ఇద్దరూ కలిసి ఆ బరువైన పెట్టెను మోసుకుంటూ అతికష్టం మీద పెరట్లోకి వచ్చారు. దొంగలు ఆశగా చూస్తుండగానే, ఆ పెట్టెను తీసుకెళ్లి నేరుగా బావిలో పడేశారు. ‘భభేల్’ మని పెద్ద శబ్దం వచ్చింది. “హమ్మయ్య, ఇక మన నగలు సురక్షితం. రా వెళ్లి హాయిగా నిద్రపోదాం. ఎవరొచ్చినా ఆ బావిలో ఉన్న నీళ్లన్నీ తోడితే తప్ప పెట్టె బయటికి రాదు” అంటూ రామకృష్ణుడు భార్యను తీసుకుని ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయి తలుపులు గడియ వేసుకున్నాడు.
ఒక గంట గడిచింది. ఇంట్లో దీపాలు ఆరిపోయాయి. అందరూ నిద్రపోయారని నిర్ధారించుకున్న దొంగలు నెమ్మదిగా పొదల్లోంచి బయటికి వచ్చారు. చీకట్లో అడుగులో అడుగు వేసుకుంటూ బావి దగ్గరికి చేరుకున్నారు. ఒక దొంగ బావిలోకి తొంగి చూశాడు. బావి చాలా లోతుగా ఉంది. పైగా నీళ్లు ఉన్నాయి. “ఒరేయ్! బావిలో నీళ్లు ఉన్నాయిరా. పెట్టె అడుగున పడిపోయింది. మనం ఆ పెట్టెను బయటికి తీయాలంటే ముందు ఈ నీళ్లన్నీ తోడేయాలి. అప్పుడే మనం లోపలికి దిగగలం” అన్నాడు.
మిగతా ముగ్గురు దొంగలు సరేనన్నారు. నగలు దక్కుతున్నాయన్న ఆశలో వాళ్లకు ఆ శ్రమ పెద్దగా అనిపించలేదు. పెరట్లో ఉన్న బకెట్లు, చేదలు తీసుకుని బావిలోంచి చకచకా నీళ్లు తోడటం మొదలుపెట్టారు. దొంగలు తోడిన నీళ్లు వృథాగా పోకుండా, రామకృష్ణుడు ముందే తన తోటలోని ప్రతి మొక్కకూ నీళ్లు వెళ్లేలా చిన్న చిన్న కాలువలు లాంటివి ఏర్పాటు చేసి ఉంచాడు. దొంగలు పాపం, నగల మీద ఆశతో ప్రాణాలు పెట్టి బావిలోంచి బకెట్ల కొద్దీ నీళ్లు తోడుతూనే ఉన్నారు. ఆ నీళ్లు కాలువల ద్వారా వెళ్లి తోటలోని ఎండిపోతున్న మొక్కలన్నింటికీ ప్రాణం పోస్తున్నాయి.
గంటలు గడిచిపోతున్నాయి. దొంగలు నీళ్లు తోడి తోడి వాళ్ల చేతులు నెప్పులు పుడుతున్నాయి. నడుములు విరిగిపోతున్నాయి. ఒళ్లంతా చెమటలతో తడిసిపోయింది. కానీ నగల పెట్టె మీద ఆశ వాళ్లని ఏమాత్రం ఆగనివ్వలేదు. “ఇంకా కాస్త నీళ్లే ఉన్నాయిరా.. త్వరగా తోడేస్తే ఆ వజ్రాలు, బంగారు నగలు మన సొంతం. జీవితంలో మళ్లీ దొంగతనం చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు” అని ఒకరికొకరు ధైర్యం చెప్పుకుంటూ తెల్లవారే వరకు బావిలో ఉన్న నీళ్లన్నీ తోడేశారు. దొంగలు చేసిన పుణ్యమా అని తోటలో ఉన్న మొక్కలన్నీ పచ్చగా, కళకళలాడుతూ నీళ్లతో తడిచిపోయాయి.
చివరగా బావిలో నీళ్లు అయిపోగానే, ఒక దొంగ అతికష్టం మీద లోపలికి దిగాడు. బురదలో కూరుకుపోయిన ఆ బరువైన ఇనుప పెట్టెను తాడుతో కట్టి పైకి లాగాడు. అందరూ కలిసి ఆత్రుతగా ఆ పెట్టె తాళం పగలగొట్టి తెరిచారు. అంతే! అందులో ఉన్నవి చూసి వాళ్ళ గుండె ఆగినంత పనైంది. అందులో ఒక్క నగ కూడా లేదు, అన్నీ దారిలో దొరికే రాళ్లు, పాత ఇనుప ముక్కలే! తాము ఎంత దారుణంగా మోసపోయామో వాళ్ళకు అప్పుడే అర్థమైంది. రాత్రంతా తాము పడిన కష్టం గుర్తుకొచ్చి వాళ్ళకు ఏడుపు తన్నుకొచ్చింది.
సరిగ్గా అదే సమయానికి, ఇంట్లోంచి రామకృష్ణుడు ఒక చేతిలో వేడి వేడి పాలు పట్టుకుని చిరునవ్వుతో పెరట్లోకి వచ్చాడు. ఆ దొంగలను చూసి పగలబడి నవ్వుతూ, “ఏమయ్యా దొంగలారా! అంతా బాగున్నారా? రాత్రంతా నిద్రపోకుండా నా తోటలోని మొక్కలన్నింటికీ ఎంతో ఓపికగా నీళ్లు పోసినందుకు మీకు చాలా కృతజ్ఞతలు. పాపం, నా చెట్లన్నీ ఎండిపోతున్నాయి అని నేను ఎంతగానో బాధపడుతుంటే మీరు వచ్చి ఎంత మంచి పని చేశారు! మీ రుణం ఈ జన్మలో తీర్చుకోలేను. ఇంకా ఏమైనా చెట్లకు నీళ్లు పోయడం మిగిలిపోయిందా? ఉంటే చెప్పండి, మరికొన్ని బకెట్లు ఇస్తాను” అని అడిగాడు.
ఆ మాటలు వినగానే దొంగలకు అవమానంతో, సిగ్గుతో తలలు వాలిపోయాయి. అప్పటికే రాత్రంతా నీళ్లు తోడి అలసిపోయి ఉన్న వాళ్ళు, రామకృష్ణుడు ఏమైనా సైనికులను పిలుస్తాడేమోనన్న భయంతో ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుని ప్రహరీ గోడ దూకి ఎక్కడికక్కడ పరుగులు తీశారు. అలా రామకృష్ణుడు తన తెలివితేటలతో ఎలాంటి శ్రమ లేకుండా దొంగల చేత తన తోట అంతటికీ నీళ్లు పోయించుకోవడమే కాకుండా, వాళ్ళకు జీవితంలో దొంగతనం చేయకూడదనే బుద్ధి కూడా వచ్చేలా చేశాడు.